Palnostaljide sayaç taştı ama defter boş kaldı

Sayaç patladı, künye boş

Haftalık sayaçlara kahve eşliğinde bakarım; sayı mengene gibidir, sıkıcı ama sadık. Çoğu hafta palnostalji uslu bir masadır: plak döner, kimse bağırmaz, dinleyici kendi hatırasıyla baş başa kalır. Bu hafta öyle olmadı. Geçen hafta sayacımız 180'i gösterdi. Bu hafta 1903. Sayıyı defalarca okudum, değişmedi. Masa taşmış, örtü ıslanmış.

Sebebi bulmak için program defterine uzandım. Boş döndü. Ne maraton, ne özel yayın, ne sabaha dek süren temalı gece — arşivimizde bu haftanın künyesi görünmüyor. Sayaç dolu, defter bomboş. Bu ikisi yan yana durunca yazı yazan kişi huzursuz oluyor; ben de oldum. Ama veri bazen tam bunu yapar: düğmeye basar, açıklamayı sana bırakır.

Burada emin değilim. Bu boyda sıçramalar çoğu zaman ya ölçümle ya da müzikle ilgilidir. Belki kayıt daha uzun sürdü, cihaz daha çok dinledi. Belki insanlar gerçekten eski şarkılara koştu. Açıkçası bunları ayırt edecek künye elimizde yok. Elimizde artış var, o kadar. Onun üstüne senaryo dizmek kolay; doğru olanı seçmek değil.

Şunu da ekleyeyim: nostaljide dinlemek, listeyi gezmek değildir. İnsan nostaljide araştırmaz; döner. Aynı yere, aynı saate, aynı ezgiye. O yüzden bu masanın sayacı çoğu hafta uyuşuk durur ve bu uyuşukluk bir çeşit dürüstlüktür: kimse gösteriş için eski şarkı dinlemez. Eski şarkı pencereyi kapatır, geçmişi açar. Böyle bir masada bu hafta kalabalık varsa, orada ya yağmur vardır ya bayram. Hangisi? Künye boş; söyleyemem.

Sadık kiracı gürültü çıkarmaz

Yine de için için kuruntulanırım. Nostalji, dinleme listelerinin en sadık kiracısıdır; caz köşesinden buna alışkınız. Eski kayıt geri döner, hep döner, ama sessizce döner. Sadık kiracı bir haftada gürültü çıkardıysa, ortada takvime dair bir iş var demektir. Hangi takvim? Bilmiyorum. Künye boş döndüğü için bilmiyorum. Ama dediğim gibi ortak hatıra nöbeti denen şey var: aynı eski şarkıya aynı hafta uzanan eller. O ellerdeki artışı görünce insanın aklı köşe başındaki çalgıcılara gidiyor. Kimdi onlar? Yine künye. Yine boşluk.

Şöyle düşünün: mahallede herkes aynı gece aynı ezgiyi mırıldanıyor. Radyo tarafında bunun karşılığı, aynı köşeye aynı hafta yağan dinleyicidir. Sayaç bunu 1903 diye yazar; yanına 'neden' yazmaz. 'Neden' bizim işimiz. Benim 'neden'im şimdilik eksik künyeye dayanıyor, bunu saklamıyorum.

Boş künyenin de kendine göre bir hikâyesi var, geçmeyeyim. Arşiv ezgiyi tutar; afişi her zaman tutmaz. Sonra dönüp baktığınızda elinizde sayı olur, melodi olur; perdenin arkasındaki isim gölgede kalır. Arşivciliğin eski derdi bu. Çoğu zaman o gölgedeki isimler merakımın baş konuğu olurlar; bu hafta merakım karşılıksız kaldı. Karşılıksız merak, yazarın cebinde taş gibidir: ağırdır, atamazsın, işe de yaramaz. Taşı gelecek haftanın cebine koyuyorum.

Karşı tarafı da yoklayalım. 'Rakam büyüdüyse sebep cihazındır' diyen haklı çıkabilir. Ölçüm aletleri yorulur; hevesli kayıt yazılımları olur. Nostalji patlamıştır diye davul çalmak, heyecanı ölçü sanmakla aynı kapıya çıkar. Ama sayı sayıdır. 180'den 1903'e giden hafta, her gerekçeyi masaya oturtup sorgulamayı hak eder. Ben sorguladım. Masada beni rahatsız eden, boş künyenin taşıdığı sessizlik oldu.

Trend köşesi yazmanın tuhaf tarafı şu: sayı gelir, hikâye gelmez. Sayıyı hikâyeye çevirmek için ya künye lazım ya cesaret. Cesaretten az kullanmak istiyorum; fazlası yanıltır. Elinizde 1903 varken tahminle ilerlemek, dolmuşa binip güzergâhı şoförden öğrenmek, sonra inince 'ben buldum' demeye benziyor. Binmeye devam edeceğiz. Ama dediğimizi tutalım.

Bana kalırsa iş gelecek hafta çözülür. Sayaç eski usul uyuşukluğa dönerse mesele ölçümdedir; köşe yazarı özür dileyip kahvesine döner. Sayı yerini korursa, o zaman ayrı bir sohbet açarız: nedir bu çekim, kimdir bu dinleyici, hangi eski plak insanı masaya bağlar? Cevaplar yok. Şimdilik. Hatıra, sessizliği seven bir konuktur; kapıyı bu denli çok çaldıysa kapıda başka bir şey vardır. Onu da sayaç söyleyecek. Sayaç bu hafta zaten çok konuştu.