Sebebi Yar altmış kez çalınmış ve arşiv tek kelime tür yazmamış

Tür hanesi boş kalmış

Benim masama genelde senfoni dizileri, oda müziği kayıtları, nadiren bir opera güncesi düşer. Bu kez farklıydı. Arşiv bana Blok3 adında bir dosya uzattı ve ilk bakışta ne yapacağımı bilemedim, çünkü dosyanın tür hanesi bomboştu. On iki şarkı var, 156 çalma var, üç ayrı programa yayılmış bir yayın geçmişi var; ama bu müzik hangi rafın malzemesi, arşiv söylemiyor. Açıkçası bu boşluk bana dağınık gelmedi. Katalogcu sınıflandırmayı sever, ben de öyleyimdir; ama arada sınıfsız bir şeyle yüzleşmek, mesleğin en eski terapisi.

Dosyanın merkezinde tek bir şarkı duruyor: Sebebi Yar. 156 çalmanın 60'ı onun. İlk baktığımda bir hata sandım; klasik repertuvarlarda bir eserin ağırlığı sezonlara yayılarak oluşur, birkaç gecelik hevesle değil. Ama burada öyle değil. KAYIP KALP 26 kez dönmüş, Kırgınım 23 kez. Sonra merdivenin basamağı kırılıyor: Napiyosun mesela 10'da, KUSURA BAKMA 9'da kalıyor. İlk üçünden sonra her şey sessizleşiyor. Rakamlar böyle. Gerisi sessizlik.

On iki şarkı. Sayıyı yazarken durdum, çünkü arşivin bildiği repertuvar bu kadar. Şarkıların hepsi burada mı, yoksa radyonun dışında büyüyen bir listenin ilk on ikisi mi bizimle? Bunu bilemem. Arşivimizde şöyle görünüyor: on iki ad, hepsi bu. Gerisi, henüz yazılmamış sayfalar.

Tekrar, radyoculuğun en eski meselesidir. Opera evleri seyircinin bildiği aryayı usulüyle geri getirirdi; radyo da sevilen parçayı döndürdü, dinleyiciyi küstürmedi. Bu açıdan bakınca Sebebi Yar'ın 60'ı beni şaşırtmıyor. Şaşırtıcı olan, öteki şarkıların sessizliği. Bir repertuvar var; ama repertuvarın küçük bir bölümü konuşuyor, gerisi dinliyor sanki. Bana kalırsa bu, dinleyicinin tercihi kadar yayının da alışkanlığı olabilir. Burada emin değilim: elinde 60 çalmanın kanıtı duran biri için bu cümle haksızlık sayılır.

Dosyada gülümseten bir ayrıntı daha var. KAYIP KALP ile KUSURA BAKMA hep büyük harflerle yazılmış. Sebebi Yar öyle değil, Kırgınım öyle değil. Bunu hangi el yaptı, bilemem; büyük ihtimalle yayın akışındaki yazımı aynen aktaran bir kayıt. Eski katalog kartlarında da buna benzer izler vardır; kütüphanecinin kalemi hafifçe sağa kaymış, kimse üstüne düşmemiş, yıllar sonra o küçük eğri satır kartın en insancıl yeri olmuştur. Arşivin karakteri böyle birikir. Düzgünlükle değil, izlerle.

Sayılarla tartışmak zor

Bir itirazımı da kaydedeyim. 60 çalma, bir şarkının en iyi şarkı olduğu anlamına gelmez; yalnızca en çok döndürülen şarkı olduğu anlamına gelir. Repertuvardaki ağırlıkla müzikal değer aynı rafa konmaz. Kırgınım'ın 23'ü bana bazen daha konuşkan görünüyor; adı bile bir hesaplaşma çağrısı gibi. Ama rakamlarla tartışmak zor, sayılar insanı kendi tarafına çeker. Ben de bu dosyada altmışın yanında yirmi üçü savunurken fark ettim bunu. Belki de tam bu yüzden Sebebi Yar hep bir adım önde.

Dosyanın ilk kaydı 5 Eylül akşamına, dokuz sularına düşüyor. O gece hangi yayın açtı bu defteri, arşiv söylemiyor; söylemesin. Öğrendiğim şey şu: müzik üç ayrı programa yayılmış. Tek bir hesabın hevesi değil bu; farklı yayın saatlerinin aynı parçaya eğilmesi, başlı başına bir haber bence. Radyoda bir şarkıyı tek seferde çalmak meraktır; üst üste döndürmek kararlılıktır; üç programa yayılmaksa artık bir tercihtir.

Ben dosyayı kaldırdım, bir daha baktım, yerine koydum. Tür hanesi hâlâ boş. On iki şarkının on iki ayrı sabrı var bu arşivde; kimisi 60 kez konuşmuş, kimisi 9 kez fısıldamış, hepsi bekliyor. Belki boşluk bir eksiklik değil, bir davettir. Bir sabah radyonun başına geçer, Sebebi Yar'ı baştan sona dinlerim; o ana kadar sayılar rafta duruyor, altmış da, yirmi altı da. Klasik müzik editörü için böyle haftalar da gerekir. Ve o boş hane, kim bilir, belki hepsinden doğru konuşuyordur.