Sezen Aksu arşivimize girmiş, hem de 158 kez

Arşiv gezmeyi severim; daha doğrusu, arşivin beni gezdirmesini. İnsan ne aradığını sanırken, arşiv kendi bildiğini okur. Dün gece yine öyle oldu: kayıtların arasında dolaşırken alışılmadık bir isme takıldım, Sezen Aksu. Bir klasik müzik radyosunun arşivinde. Durdum. Baktım ki bu tesadüf bir çakıl taşı değil; arşiv onu ilk kez 29 Temmuz'da, bir öğleden sonra not etmiş, sonra da not etmeye devam etmiş. Hem de ciddi ciddi. O gece bunu yazacağımı bilmiyordum; şimdi iyi bir bahane oldu.

Sayıları tek tek sıralamayacağım; hikâyenin içinde gerekli olanlar zaten geçecek. Yeter ki şunu söyleyeyim: onun adına 158 çalış biriktirilmiş, 95 farklı şarkıdan, üç ayrı programdan. Beni asıl ikna eden 95 oldu. Tek bir şarkıyı döndürüp duran bir tekrar makinesi değil bu defter; geniş, düşünülmüş bir repertuvarın izi. Bir sanatçının arşivde bu kadar çok yüzünün olması, onun bir kez dinlenip geçilmediğini söylüyor bana. Kaç arşiv, bir sanatçıyı bu bollukta dinler? Bilmiyorum. Ama saygı duyduğum bir cömertlik bu.

Listenin tepesi de kendi halinde anlatıyor. Ey Aşk tam 11 kez çalınmış; kıl payı arkasında Canim Olmaz ki var, 10 kezde. Sen Ağla 8'de. Biraz aşağıda YANİ duruyor, 4 kez, kocaman harflerle; ondan birazdan söz edeceğim. Bana kalırsa bu sıralama, aceleyle tüketilen değil, oturulup dinlenen şarkıların alışkanlığı. Tabii ben tabela gibi okudum; başka türlü okuyan da çıkabilir.

Bir eseri sayıyla yan yana koymak tehlikelidir; sayı soğur, şarkı sıcak. Ama bazen ikisi birbirine yakışıyor. Tepedeki şarkının kıl payı önde olması, bana istatistikten çok bir dinleme alışkanlığı gibi geliyor: gün yorulduğunda geri çağrılan bir melodi. Bunu ölçülü söylüyorum, abartmıyorum; tabela başka şeyler de söyleyebilir.

Kulak keskin, alfabe kör

Asıl sürpriz listenin içinde saklı. Biraz aşağı inince güldüm kendi kendime: EY ASK, 4 kez. Noktasız, süssüz, şişi yolunmuş. Yani Ey Aşk'ın bir de harfleri süpürülmüş kopyası var; aynı şarkı, arşiv defterinde ayrı bir kimlikle duruyor. Üstelik özensizlik yaygın: Canim Olmaz ki'nin noktası da yolda düşmüş, YANİ de kocaman harflerle öylece kalmış. Arşivin Türkçesini, bütün günü Türkçe dinleyerek geçiren ama kaleme sarılırken acele eden bir katip tutuyor galiba.

Bence bu işin en güzel tarafı da burası. Makine, duyduğu yerden tanıyor; o işi iyi yapıyor. Ama yazarken düşüyor. Kulak hassas, eller aceleci. Tanıma kusursuz, aktarım özensiz. Eskiden kâtiplerin apostrof unuttuğu katalog kartları olurdu; şimdi onların dijital torunlarını izliyoruz. Açıkçası arşivin en dürüst köşesi burası. Düzeltmek kolaydı aslında; birleştirirsin, tek adla yazarsın, biter. Ama o zaman defter, kendi hikâyesinin bir parçasını kaybeder. Nasıl dinlendiği kadar nasıl kaydedildiği de anlatır bazen bir arşiv.

İtiraz edecekler olacak elbette: klasik radyoda Sezen Aksu ne arar? Haklı olabilirler; çizgisi net yayının bir erdemi vardır, onu tartışmam. Ama burada emin değilim. Ben sınırları gevşek tutan arşive daha çok güveniyorum. Melodi, nerede bestelendiğine bakmadan yürür; iyi şarkı, işçiliğiyle her deftere yakışır. Karşı tarafın haklı olduğu anlar da düşünürüm hani: belki bu çalışlar geçici bir hevesin eseridir, yağmur gibi geçip gider. Niyet bu mesafeden okunmaz. Yine de defter açılmış bir kere. Bu arşiv de öyle düşünmüş anlaşılan; üç program boyunca, 95 şarkıyla düşünmüş.

Peki bundan ne mi çıkar? Çok bir şey sanmıyorum. Arşivler hüküm vermez, kaydeder; sonra kaydettikleriyle baş başa bırakır bizi. Geri kalanı bize kalır. Ama kaydederken bir şey fısıldar bu defter: buradaki radyo, kendi kendine anlattığından daha geniş bir radyo. Ben sevdim. Kimi sevmeyecek. Zorunda da değilsiniz.

Ey Aşk bir gün tek kalemde toplanır, EY ASK silinir mi? Bilmiyorum. Umarım silinmez. O harfsiz kopya, arşivin nasıl çalıştığını hatırlatan küçük bir not: kulağı keskin, alfabesi kör. Biz öyle değiliz. Onun için dinliyoruz.